Na Metro afgelopen week nu ook artikel in zaterdageditie van NRC. Vereniging van Openbare Bibliotheken in actie

Door onze redacteur Arjen Schreuder | pagina 8 - 9

Bibliotheken zijn het grootste slachtoffer van de gemeentelijke bezuinigingswoede in Nederland. Vestigingen gaan dicht, personeel moet weg. Terwijl de bibliotheek juist weer populair werd.

Het is druk in de bibliotheek in de Goudse wijk Goverwelle. Tientallen bezoekers schuifelen langs de kasten, het hoofd schuin. Aan een ronde tafel zitten scholieren achter een computer. „Wij hebben thuis geen printer”, zegt een meisje met een hoofddoek. Dames en heren lezen tijdschriften en kranten. En in een aparte ruimte werken tien kinderen aan hun huiswerk. „Ouders hebben vaak geen tijd om hun kinderen te helpen. Wij wel”, zegt begeleider Annemiek Luxen.

De bibliotheek is bezig aan haar laatste maanden. De vestiging in de wijk Goverwelle moet komend jaar dicht. Later sluiten ook de centrale vestiging in het centrum van Gouda en de bibliotheek in de wijk Bloemendaal. Directeur Nan van Schendel hoopt dat de gemeentelijke bezuinigingen beperkt blijven tot 30 procent. In dat geval kan zij straks één ander, groter gebouw betrekken waar „werken, leren en studeren” centraal staat. Op zes plaatsen in de stad kunnen dan ook boeken worden geleend: op vier scholen en op twee minibibliotheken in supermarkten, banken of wijkcentra, plug-in bibliotheken genaamd. „Voor veelgelezen boeken”, zegt Van Schendel. „Dus geen Louis Couperus.” Als de bezuinigen hoger uitvallen, bijvoorbeeld bijna 50 procent, dan verdwijnt de centrale bibliotheek en blijft alleen lenen via scholen over. Het besluit daarover valt binnenkort.

Bibliotheken zijn het grootste slachtoffer van de bezuinigingswoede in Nederlandse gemeenten. Bijna 70 procent van alle gemeenten bezuinigt op kunst en cultuur. En de bibliotheek „staat op nummer één”, aldus een recent onderzoek in opdracht van staatssecretaris Zijlstra (Cultuur, VVD). Meestal leidt dit tot het sluiten van filialen. Ongeveer eenderde van alle bibliotheken verdwijnt, schat de Vereniging van Openbare Bibliotheken. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft begrip voor de bezuinigingen. „Vrijwel alle gemeenten subsidiëren op dit moment bibliotheken zonder dat daartoe een wettelijke verplichting bestaat”, aldus VNG-topman Ralph Pans onlangs in een brief. „Momenteel zien wij wel dat de gemeenten noodgedwongen bezuinigen op bibliotheken. De grote meerderheid doet dat evenwel over het algemeen niet onevenredig.” De subsidies liepen de afgelopen jaren bovendien „steeds op” van 402 miljoen euro in 2008 tot 422 miljoen euro in 2009.

Veel gemeenten noemen als argument voor bezuinigingen dat zij er niet voor zijn om het instituut bibliotheek te steunen, maar wel de functie, meestal het bevorderen van lezen door kinderen. Zo heeft in de Achterhoek de gemeente Berkelland de subsidie van jaarlijks 1 miljoen euro helemaal geschrapt. Verschillende partijen konden vervolgens dingen naar de opdracht om het lezen onder kinderen tot veertien jaar te bevorderen. „Dat had de volleybalclub mogen doen, maar gelukkig heeft men daar nu toch ons voor gekozen”, zegt directeur Ton Mengerink van bibliotheek Oost-Achterhoek.

Voor deze leesbevordering is een half miljoen euro beschikbaar. De bibliotheek moet intussen wel de helft van het personeel ontslaan en op zoek naar kleinere gebouwen, die het bovendien zal moeten delen met andere gebruikers, bijvoorbeeld een wijkcentrum of zelfs het gemeentehuis. Ook hoopt de bibliotheek te kunnen besparen door selfservice, zoals het scannen van geleende boeken door bezoekers.

Vele grotere steden bezuinigen eveneens fors. Rotterdam wil de 25 merendeels kleinere bibliotheekvestigingen vervangen door zes grotere. Dat betekent wel dat bewoners van deelgemeente Hoek van Holland naar bijvoorbeeld Maassluis moeten reizen. In Den Haag zullen zes van de achttien filialen sluiten om daarmee twee miljoen euro te bezuinigen. Het gaat om filialen die „naar verhouding minder bezoekers trekken en minder openingsuren hebben”. Ook in Eindhoven en Groningen zijn de bezuinigingen fors.

De Vereniging van Openbare Bibliotheken voert actie,
onder meer met een petitie op internet die inmiddels door bijna achttienduizend mensen is ondertekend. „Wij constateren dat de samenleving (vooral de jeugd) de dupe wordt als bibliotheekvestigingen sluiten. De ontwikkeling van Nederland komt daarmee in gevaar. Net als goed onderwijs is een goede bibliotheek in de buurt voor iedereen van belang!” aldus de petitie.

De bibliotheken vinden de bezuinigingen tragisch, omdat ze de afgelopen jaren juist uit een dal zijn gekomen. Tien jaar geleden hadden ze nog 4,3 miljoen leden en tot vier jaar geleden daalde dat aantal tot onder de vier miljoen. „Maar die langzaam dalende trend is gekeerd”, zegt woordvoerder Francien van Bohemen van de Vereniging van Openbare Bibliotheken.

Inmiddels is het aantal leden weer boven de vier miljoen. Er is veel energie gestoken in modernisering en efficiëntie. Zo heeft niet iedere gemeente nog z’n eigen bibliotheek. Er zijn 171 bibliotheekorganisaties, met duizend vestigingen, in soms wel tien of meer gemeenten. Al die gemeenten betalen mee aan die ene organisatie. Maar, zegt Francien van Bohemen, nu de ene gemeente bezuinigt, volgen andere gemeenten al snel onder het motto: waarom zouden wij betalen voor onze buren?

Maar het beroerdste is nog wel dat de bezuinigingen op gebouwen ingaan tegen een nieuwe trend: dat bibliotheken steeds meer fungeren als ontmoetingsplaatsen. Naar ‘de bieb’ gaan mensen steeds vaker om er mensen te ontmoeten, samen te werken achter een laptop, te leren en te studeren.

„Mensen komen er zeker nog wel om een stapeltje boeken te lenen. Maar bibliotheken zijn ook een plaats van reflectie en ontmoeting. Er zijn theatervoorstellingen, tentoonstellingen, er wordt zelfs gezamenlijk voetbalwedstrijden gekeken”, aldus Francien van Bohemen.

Als lichtend voorbeeld geldt het onderkomen van de Openbare bibliotheek Amsterdam aan het IJ. Sinds het gebouw drie jaar geleden werd geopend, is het aantal bezoekers verdubbeld tot 1,8 miljoen per jaar. „Mensen willen hier niet alleen boeken lenen. Ze willen hier langere tijd verblijven”, zegt directeur Hans van Velzen. Dat is goed mogelijk in het veelgeprezen gebouw met een groot restaurant, veel computers en een grote collectie. „Hier staan alle romans van Vestdijk.” Elke dag is de bibliotheek van tien tot tien open, met relatief weinig personeel want hier in Amsterdam is al veel self service door bezoekers.

Van Velzen denkt eventuele beperkte bezuinigingen door enkele stadsdelen op te kunnen vangen met een verhoging van de contributie en door nog efficiënter te werken. Drastische bezuinigingen blijven hem bespaard en dat is maar goed ook, vindt hij. „De bezuinigingen op Nederlandse bibliotheken slaan door. Natuurlijk is het verleidelijk om te bezuinigen op dure gebouwen, van instellingen waarvan de helft van de bezoekers, namelijk de jeugd, geen bijdrage levert aan de inkomsten. Maar bedenk wel dat wij er als een van de weinige instellingen in slagen om alle bevolkingsgroepen te binden. Een bibliotheek is in alle culturen een belangrijk goed. Turkse meisjes bijvoorbeeld mogen ons bezoeken. Bij hen thuis wordt een bibliotheek als iets goeds gezien.”

Verschillende bronnen melden dat de politiek de bibliotheken wil ontzien bij de bezuinigingen. Hopen dat het lukt.

Uit de nieuwsbrief van Wim Keizer:


“Bibliotheken ontzien”

De Voortouwcommissie van OCW in de Tweede Kamer heeft zich 13 december van 11.00 tot 17.00 uur bezig gehouden met de cultuur-begroting van OCW. Het voornemen bibliotheken zo veel mogelijk te ontzien, werd positief gewaardeerd. SP-Kamerlid Jasper van Dijk diende een motie in om invloed aan te wenden dit ook te laten gelden voor de andere overheden. Stemming over de moties (er werden op andere cultuuronderdelen ook moties ingediend) vindt donderdag 16 december plaats.

Op de VOB-site:
Tweede Kamer voor ontzien bibliotheken SP-motie: overleg Rijk en VNG gewenst

Bibliotheken moeten zoveel mogelijk worden ontzien bij de bezuinigingen door gemeenten en provincies. Dat voorstel van SP-Kamerlid Jasper van Dijk is donderdag 16 december aangenomen door de Tweede Kamer. ‘Bibliotheken zijn de toegangspoort tot informatie en literatuur voor jong en oud en rijk en arm. Daar moeten we zuinig op zijn’, aldus Van Dijk.
De motie van Van Dijk roept de regering op om met de VNG in overleg te gaan met als inzet dat bibliotheken zoveel mogelijk worden gespaard. ‘De regering stelt in het regeerakkoord dat bibliotheken belangrijk zijn, maar dat is een lege huls zolang het vooral een lokale kwestie is. Vandaar dat ik heb voorgesteld om de daad bij het woord te voegen’, stelt Van Dijk.


Motie

De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende, dat het voortbestaan van bibliotheken zwaar onder druk staat vanwege bezuinigingen door lokale overheden; constaterende, dat de regering bibliotheken zoveel mogelijk wil ontzien bij de bezuinigingen op cultuur; verzoekt de regering in overleg te gaan met de VNG met als inzet dat bibliotheken zoveel mogelijk worden ontzien bij de bezuinigingen,en gaat over tot de orde van de dag.
Jasper van Dijk

Bibliotheken luiden de noodklok in NRC

De bibliotheek verliest haar franje

Bibliotheken staan voor grote bezuinigingen. Vernieuwing en nevenactiviteiten om extra publiek te trekken zijn de eerste slachtoffers, vrezen directeuren van kleinere bibliotheken.
Door onze redacteur
Marieke van Twillert
Barneveld, 24 nov. Heel aardig, zo’n ruime ontmoetingsplek op de begane
grond voor een debatavond of een muziekuitvoering.
Of een filmvertoning voor het verder bioscooploze dorp.
Maar dat is niet de kernactiviteit van een bibliotheek, vindt de gemeente Barneveld.
De kern, dat is het uitlenen van boeken. Er is onvoldoende geld om alles
te kunnen doen. En daarom moet de openbare bibliotheek zich richten op uitlenen en uitlenen alleen. „Weg ‘Nederland leest’ en evenementen rond de Kinderboekenweek.
We verliezen de helft van ons budget”, zegt Erik Worm, directeur
van de openbare bibliotheek in Barneveld. „Dat gaat onherroepelijk gevolgen
hebben.”
De bibliotheek in Barneveld is één van de bibliotheken die in problemen zijn gekomen door bezuinigingsmaatregelen van gemeenten. Er zijn 172 bibliotheekorganisaties die samen 1031 vestigingen hebben. Daarvan wordt een kwart tot een derde gekort, volgens de Vereniging van Openbare Bibliotheken. De VOB verwacht dat vooral kinderen en niet-mobiele
klanten het effect zullen merken. In Nederland maken vier miljoen mensen
gebruik van de bibliotheek.Bibliotheken ontvangen subsidie van
gemeenten, niet van het Rijk. En de gemeenten mogen zelf weten hoeveel subsidie ze mogen verstrekken aan de bibliotheken in hun gebied, een apart subsidiebeleid is er niet. Omdat de meeste gemeenten anticiperen op een korting van het Gemeentefonds, zijn de bezuinigingen opgenomen in de begroting van de komende vier jaar. De getroffen bibliotheken liggen in
Bibliotheken breiden zich voor op forse bezuinigingen door gemeenten
hele Nederland. Drastische maatregelen worden er genomen. De bibliotheek zou volledig verdwijnen uit Berkelland (Achterhoek), zo berichtten eerder verschillende media. Inmiddels blijkt dat er nog wordt gewerkt aan een reddingsplan.
Maar in de Noord-Groningse gemeente De Marne is het al wél menens. Per 1 januari sluiten vier van de vijf kleine vestigingen hun deuren – om er één over te houden die vaker geopend is. Kloosterburen,Ulrum, Leens, Zoutkamp, de inwoners daarvan zullen allemaal naar Eenrummoeten voor hun boeken. De bibliotheek moet 40.000 euro per jaar bezuinigen, zegt manager Alied Kremer
van De Marne. „Dat is 20 procent van het jaarbudget”. In de provincie Groningen moeten de bibliotheken ieder tussen de 5 en 32 procent bezuinigen, zegt Rob Pronk, voorzitter van de raad van bestuur van het overkoepelende Biblionet Groningen. „Het is vreselijk. Ik zal reorganisaties gaan aankondigen, want met natuurlijk verloop alleen gaan we het niet redden. En we sluiten vestigingen. Uitlenen blijft belangrijk, maar ook de digitale bibliotheek, het onderwijs, het huis der letteren. We steken in op behoud van functies, niet in gebouwen.”
Zo zal het ook lopen in Barneveld, vermoedt directeur Worm. De vestigingen
in Kootwijkerbroek en Voorthuizen zullen sluiten, de bibliobus zal ophouden te rijden. „Er is groot verzet gerezen in de dorpen”, zegt hij. Verantwoordelijk VVD-wethouder Van den Hengel zegt nu dat hij sluiting wil voorkomen. Maar de directeur van de openbare bibliotheek ziet niet hoe het anders zou moeten.
„Met 50 euro voor een volwassenenabonnement hebben we al een van de duurste
jaarabonnementen van het land, dat kan nauwelijks omhoog.” Eventuele andere
oplossingen leveren niet genoeg geld op.
„Dit is een typische plattelandsgemeente,met negen dorpen en veel oppervlakte. We hebben daardoormeer kosten dan een bibliotheek in de stad.”
Veel bibliotheken proberen de effecten van de bezuinigingen op de lange baan te schuiven en te onderhandelen met provincie en gemeentebesturen. De bibliotheek in Montferland (Oost-Gelderland) wacht een „mega- operatie” aan bezuinigingen, zegt directeur Henk ten Zijthoff. De gemeenteraad besloot deze maand om drie servicepunten te sluiten: kleine bibliotheken in het dorpshuis of seniorencomplex met een beperkte dienstverlening.
Zij worden vervangen door de goedkopere bibliobusvoorziening. Nu is
een jaarabonnement nog 30 euro. „Als decontributie in 1 jaar naar 45 euro wordt gebracht, zoals zonder een enkel probleem is besloten, dan vrezen wij dat er leners zullen afhaken.”
Hoe de bezuinigingen ook uitpakken, volgens Worm uit Barneveld wordt de bibliotheek tien jaar teruggeworpen in de t ij d . ” Hij doelt op de vernieuwingen die de laatste jaren zijn doorgevoerd in zijn bibliotheek, inspelend op de digitalisering van de samenleving. Vernieuwingen die trouwens in bibliotheken door heel Nederland plaats hebben gevonden. Ze zijn te zien in de OBA, de nieuwe openbare bibliotheek in Amsterdam
naast het Centraal Station. Of in Haren (Groningen) waar de bibliotheek
is ingericht volgens een ‘retailconcept’.
De bieb als een winkel, waar lezers worden benaderd als klanten. Boeken staan met de cover in plaats van de rug naar voren.
„Je moet de klant verleiden met iets waarvan ze niet wisten dat ze het wilden weten”, zegt Rob Pronk, van Biblionet Groningen. Hij is ervan overtuigd dat mensen boeken zullen blijven lezen. „Bibliotheken
worden steeds meer een plek van ontmoeting. En dat wringt ongelooflijk
met deze bezuinigingen.”

Bezuinigingen. Vervolg en hoe je het niet moet aanpakken? Zie in mijn vorige blogtekst de opmerkingen van Jan Klerk

'Fundamenteel conflict' rond directeur bieb
donderdag 28 oktober 2010
EINDHOVEN - Cultuurwethouder Mary-Ann Schreurs heeft een afspraak met directeur Thijs Torreman van Bibliotheek Eindhoven afgezegd.

Ze spreekt van 'een fundamenteel conflict'. Het gaat verder dan een zakelijk geschil, zegt Scheurs. "Torreman voelt zich niet verantwoordelijk voor de bezuinigingen die de hele stad treffen en voor het behoud van de functie van de bieb in de wijken", zegt de wethouder van D66. Ze wil nu eerst met haar staf overleggen over de situatie na de vertrouwensbreuk met Torreman.

Schreurs is woedend omdat Torreman dinsdag bekendmaakte dat drie van de tien bibliotheekfilialen in Eindhoven dicht moeten als gevolg van een opgelegde bezuiniging van 400.000 euro. De bibliotheek startte tegelijkertijd een handtekeningenactie onder bezoekers. Schreurs was compleet verrast. Ze was in gesprek met Torreman over het opvangen van de bezuinigingen. Volgens Schreurs zouden de filialen ook in andere gebouwen in wijken, zoals zorgcentra en scholen, ondergebracht kunnen worden.

"Wat mij betreft zijn de verhoudingen niet verstoord", zegt Torreman. "Ik heb alleen aangegeven wat de gevolgen van de bezuinigingen zijn. Het is een zakelijk verschil van inzicht." Woensdagmiddag hadden ruim 5200 mensen via de site van de bieb hun handtekening gezet tegen de dreigende sluiting van filialen